ΑΓΙΑ ΜΑΡΙΝΑ

Το Δημαρχείο στεγάζεται σε δύο νεοκλασικά κτίρια τα οποία δεσπόζουν του οικισμού. Παλιές και αξιόλογες είναι οι εκκλησίες του Χριστού και του Σταυρού, ενώ ιστορικό ενδιαφέρον έχει και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής που ήταν η παλιά Μητρόπολη του νησιού. Βρίσκεται στο άκρο της συνοικίας και στα όρια του σκαλωτού μονοπατιού που οδηγεί στην κορυφή του λόφου στο Κάστρο.

Γύρω από την Αγία Παρασκευή και κάτω από το Κάστρο έχει αναπτυχθεί το παλιό χωριό που επί Τουρκοκρατίας περιελάμβανε και την τουρκική συνοικία με το Κονάκι και τα λουτρά. οικισμός Αγία Μαρίνα είναι πρωτεύουσα του Δήμου. Στην Αγία Μαρίνα προσδίδουν ιδιαίτερο χαρακτήρα τα Ιταλικά κτίρια και οι νεοκλασικές επαύλεις που στεγάζουν κοινωφελείς χρήσεις. Στο λιμάνι του «πιάνουν» επιβατηγά σκάφη, όταν οι καιρικές συνθήκες δεν επιτρέπουν τη χρησιμοποίηση του κύριου λιμανιού στο Λακκί. Υπάρχουν αρκετά τουριστικά καταστήματα, εστιατόρια, καφετέριες, μπάρ και γενικά είναι το ιδανικότερο μέρος για τη νυχτερινή σας διασκέδαση.

Έχει δύο Νηπιαγωγεία, Δημοτικό Σχολείο και Γυμνάσιο, ΔΟΥ, την Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού, Τράπεζα, το Αρχαιολογικό Μουσείο που στεγάζεται σε νεοκλασικό διατηρητέο κτίριο, Ταχυδρομείο, Ο.Τ.Ε, Αστυνομία, τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό και μια αίθουσα πολιτιστικών εκδηλώσεων στο ισόγειο του ιταλικού Τελωνείου.

Τα Άλιντα βρίσκονται στο κέντρο του όρμου της Αγίας Μαρίνας (όρμος Αλίντων) και αποτελούν σήμερα την πιο εξελιγμένη τουριστική περιοχή του νησιού με τις περισσότερες σύγχρονες τουριστικές μονάδες. Το τοπίο είναι κατάφυτο από πεύκα και ελιές, με μια μεγάλη αμμουδερή παραλία και κρυστάλλινη θάλασσα.

Σημαντικός από ιστορική σκοπιά είναι ο Δημοτικός Ξενώνας, το πρώτο ξενοδοχείο του νησιού, στο προαύλιο του οποίου βρέθηκε το Ιερό της Παλαιοχριστιανικής εκκλησίας της Παναγίας Γαλατιανής, με σπάνιας τέχνης ψηφιδωτά. Στη γύρω περιοχή βρίσκονται πολλές εκκλησίες με μεγαλύτερη τη βασιλική των Αγίων Σαράντα. Πολύ κοντά στα Άλιντα υπάρχει ο Κρυφός, μια μικρή ειδυλλιακή αμμουδιά κρυμμένη ανάμεσα στα βράχια που είναι προσιτή μόνο με βάρκα. Μέσα από το βυθό της αναβλύζει πηγή με παγωμένο νερό. Πάνω από τον Κρυφό υψώνεται το Κλειδί, το υψηλότερο σημείο της Λέρου. Τα γαλάζια νερά στον κόλπο των Αλίντων προσφέρονται για κάθε είδους θαλάσσια σπορ.

Από τις αρχές του περασμένου αιώνα η περιοχή είχε επιλεγεί για το υπέροχο φυσικό κάλλος και το υγιεινό κλίμα της από τους Αιγυπτιώτες Λερίους, οι οποίοι έκτισαν εξοχικές επαύλεις σε νεοκλασικό στιλ, που διατηρούνται και σήμερα. Τα τελευταία χρόνια ο οικισμός, για τους ίδιους λόγους αλλά και επειδή διαθέτει μια από τις καλύτερες παραλίες για κολύμβηση, έχει την προτίμηση των κατοίκων του νησιού, αλλά και ξένων, για ανέγερση παραθεριστικής κατοικίας και τουριστικών καταλυμάτων.

Τα Aλιντα παρουσιάζουν την τυπική μορφή των τουριστικών παραλιακών οικισμών της χώρας: όλες οι εξυπηρετήσεις (εστιατόρια - αναψυχή - εμπόριο - διασκέδαση) αναπτύσσονται κατά μήκος του παραλιακού οδικού άξονα. Η θέση του οικισμού είναι παραλιακή, καλύπτοντας όλο σχεδόν τον ομώνυμο όρμο.

Λακκί

Τέσσερα χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από τον Πλάτανο βρίσκεται το Λακκί, το κύριο λιμάνι της Λέρου, κλειστό και ασφαλές, το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι της Μεσογείου.

Διαθέτει σύγχρονες λιμενικές εγκαταστάσεις και δύο μονάδες εξυπηρέτησης σκαφών αναψυχής. Έχει την όψη τεράστιας λίμνης, η οποία αφήνει ένα άνοιγμα μόλις 400 μέτρων στην πλευρά της θάλασσας. Το φυσικό του αυτό χαρακτηριστικό ήταν και ο λόγος που ονομάστηκε Porto Lago (λιμάνι-λίμνη) από τους Ιταλούς και επιλέχθηκε ως ναύσταθμος.

Το Λακκί έχει ένα χρώμα εντελώς ξεχωριστό, από το υπόλοιπο νησί, αλλά ασυνήθιστο και εξαιρετικά εντυπωσιακό. Επιβλητικά κτίρια, παρατεταγμένα στην παραλία και χτισμένα με μοντέρνα και λιτή αρχιτεκτονική, με το λεγόμενο Διεθνές Στυλ. Μνημειακά κτίρια, μεγάλοι δρόμοι, δενδροστοιχίες και πάρκα, όλα σχεδιασμένα και κατασκευασμένα από τους Ιταλούς στο Μεσοπόλεμο (από το 1934).

Γενικά η τάση που ακολουθήθηκε για τις κατασκευές ήταν, κατά τους ειδικούς, ένα μείγμα κλασικής νεοφουτουριστικής και ρασιοναλιστικής αρχιτεκτονικής που αντανακλούσε την αποικιοκρατική φιλοσοφία «της κυρίαρχης εθνότητας» της εποχής του Μεσοπολέμου στην Ιταλία. Η πόλη σχεδιάστηκε πιθανότατα από τον αρχιτέκτονα Rodolfo Petracco, ενώ οι μελέτες των πιο σημαντικών κτιρίων της, αποδίδονται στον ίδιο και στον αρχιτέκτονα Armando Bernabiti. Είναι ένα από τα τρία μοναδικά οικιστικά σύνολα κτισμένα με το Διεθνές Στυλ (τα άλλα είναι η Saubadia στην Ιταλία και η περιοχή Weissenhof στη Στουτγάρδη).

Στο κέντρο της πόλης δημιουργείται η Αγορά με το χαρακτηριστικό Πύργο- Ρολόι και το κυκλικό περιστύλιο. Τα δημόσια κτίρια για τις υπηρεσίες, που ξεχωρίζουν ακόμη και σήμερα, είναι το Τελωνείο (σήμερα στεγάζει την Αστυνομία), το Νοσοκομείο, το Δημοτικό Σχολείο (1934,36), το κτίριο της Ναυτικής Διοίκησης (1929), το κτίριο που στέγασε το 10ο Σύνταγμα του Πεζικού και ονομαζόταν caserma di Regina (βασιλικός στρατώνας), το ξενοδοχείο Roma στην Αγορά που αργότερα πήρε το όνομα «Λέρος», καθώς και η Καθολική εκκλησία του Αγίου Νικολάου που σήμερα λειτουργεί ως Ορθόδοξη. Οι Λέριοι διατήρησαν κατά το δυνατό τα ιστορικά πλέον αυτά κτίρια, που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον όλων των επισκεπτών του νησιού. ΄Όμως, τα δείγματα της φθοράς είναι πλέον ορατά σε ορισμένα από αυτά….

Και στο Λακκί, όπως και στο Παρθένι, η στρατιωτική δικτατορία δημιούργησε στρατόπεδο πολιτικών κρατουμένων που λειτούργησε σε τμήμα των εγκαταλελειμμένων ιταλικών στρατώνων, και είχαν μετατραπεί σε Βασιλικές Τεχνικές Σχολές (μέχρι το 1960) και Κρατικό Θεραπευτήριο……

Στο Λακκί, επίσης, ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει, η εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου, από τις αξιολογότερες στα Δωδεκάνησα, με υπέροχα ψηφιδωτά του 11ου αιώνα. Επίσης οι εκκλησίες του Αγίου Σπυρίδωνος, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Ζαχαρία που είναι αξιόλογα δείγματα εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής, ανάμεσα στις εκατό συνολικά εκκλησίες του νησιού. Αξιόλογο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «μνημείο των Πεσόντων» του ιστορικού αντιτορπιλικού «Β. Όλγα» που βρίσκεται κοντά στο λιμάνι και το πολεμικό μουσείο «ΤΟΥΝΕΛ» στη Μερικιά που πρόσφατα ανακαινίσθηκε και στο οποίο εκτίθενται αντικείμενα του πολέμου στη Λέρο.

Ακόμα στο Λακκί υπάρχουν : το κεντρικό λιμάνι, τα γραφεία του κρατικού θεραπευτηρίου, εμπορικές και μεταποιητικές μονάδες ευρύτερης εμβέλειας, με συνέπεια τη συγκέντρωση, σε καθημερινή βάση, του μεγαλύτερου μέρους του οικονομικά ενεργού πληθυσμού του νησιού.

Ουσιαστικά, το Λακκί δεν λειτουργεί σαν οικισμός 2000 κατοίκων, αλλά πολύ περισσότερων.

Το Λακκί είναι ο πιο οργανωμένος οικισμός του νησιού, με χαρακτήρα ξένο προς τη νησιώτικη αισθητική, δεδομένου ότι έχει κτισθεί πάνω σε πολεοδομικό σχέδιο Ευρωπαϊκών προδιαγραφών των αρχών του περασμένου αιώνα, και αποτελεί τον δεύτερο οικιστικό κύριο πόλο του νησιού.

Υπάρχει ένας παραλιακός δρόμος που έχει μεγάλο πλάτος, ικανό για την εξυπηρέτηση λειτουργικών αναγκών κάθε τύπου (από παρέλαση και συγκέντρωση πολιτών μέχρι τις λειτουργίες της Διοίκησης, του λιμανιού, του εμπορίου και ψυχαγωγικές).

Από εκεί ξεκινούν οι κύριοι δρόμοι του οικισμού που διασταυρώνονται με δρόμους εξίσου άνετους, παράλληλους προς την παραλία, σχηματίζουν οικοδομικά τετράγωνα κανονικού μεγέθους, και κάποιοι συνεχίζουν εκτός οικισμού σαν τμήματα του κύριου οδικού δικτύου του νησιού. Εκτός αυτών υπάρχει ένας δρόμος σε ημικυκλικό σχήμα που διασχίζει το ανατολικό, κεντρικό και νότιο τμήμα του οικισμού, που τέμνει όλους τους άλλους υπό γωνία, σχηματίζοντας την μεγάλη πλατεία Ρούσσου προς βορρά και του Αγίου Νικολάου προς νότο.

Στους δρόμους αυτούς οι πεζοί έχουν την άνεση να περπατούν χωρίς κίνδυνο. Εξάλλου στο Λακκί υπάρχουν μεγάλες πλατείες που είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν σαν τόποι επικοινωνίας και συγκέντρωσης πολιτών για διάφορους λόγους: εκπαίδευσης, αναψυχής, πολιτιστικών και κοινωνικών εκδηλώσεων. Επίσης η πόλη διαθέτει αρκετό πράσινο που εναρμονίζεται με το κτισμένο περιβάλλον και ιδιαίτερα στην παραλία, όπου παλιοί φοίνικες πλαισιώνουν και αναδεικνύουν τα σημαντικής μορφολογίας κτίρια και το αστικό περιβάλλον.

Παρθένι

Στο βορειότερο άκρο της Λέρου σε απόσταση, κατά μήκος του υφιστάμενου οδικού άξονα, 7 km από την πρωτεύουσα του νησιού είναι το Παρθένι και ο ομώνυμος κόλπος του με το νησάκι Αρχάγγελος στην είσοδό του. Το μικρό ψαροχώρι απλώνεται σαν ζωγραφιά, ανάμεσα σε μια εύφορη κοιλάδα και στη θάλασσα. Στο Παρθένι βρίσκεται το αεροδρόμιο. Τόπος ιστορικός, γνωστός από την αρχαιότητα. Εδώ λέγεται ότι υπήρχε το ιερό της Παρθένου Ιοκαλλίδος (της ΄Αρτεμης) και από εκεί πήρε και το Παρθένι το σημερινό του όνομα. Στον αρχαιολογικό χώρο του Παρθενίου υπάρχουν τα ερείπια προϊστορικού συνοικισμού του 3800 π.Χ., πρόσφατα δε ανακαλύφθηκαν ερείπια ναού που ανήκουν στην Ελληνιστική περίοδο.

Στην ευρύτερη περιοχή βρίσκεται η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου (10ος αι. μ.Χ.) χτισμένη με αρχαία υλικά, πιθανόν από ερείπια του ναού της Άρτεμης. Στην περιοχή κατά τη διάρκεια της δικτατορίας λειτουργούσε στρατόπεδο εγκλεισμού κρατουμένων το οποίο στεγαζόταν στις αποθήκες των παλιών ιταλικών στρατώνων και σώζεται μέχρι σήμερα. Εδώ έφθασαν οι πρώτοι πολιτικοί κρατούμενοι τον Ιούλιο του 1967 και μέχρι το 1971 «φιλοξενήθηκαν» 4000 άτομα περίπου, αγρότες, εργάτες, υπάλληλοι και διανοούμενοι…
Από το Παρθένι ξεκινούν καΐκια για τους Λειψούς που είναι πολύ κοντά.

Το Παρθένι πήρε το όνομά του από τα ιερά της Αρτέμιδας που υπήρχαν στην αρχαιότητα, όπου λατρευόταν η θεά του κυνηγιού. Στην ευρύτερη περιοχή του αναπτύσσονται τρεις ιδιαίτερες λειτουργίες υπερτοπικού επιπέδου : το αεροδρόμιο, το ναυπηγείο και το στρατόπεδο, όπου φιλοξενήθηκαν οι εξόριστοι της δικτατορίας.

Το φυσικό κάλλος του κόλπου, το εξαιρετικό φυσικό περιβάλλον και η ιστορικότητα του τόπου, αποτελούν παράγοντες ανάπτυξης του οικισμού, που γειτνιάζει και με τις ωραίες παραλίες του κόλπου (Μπλεφούτι, Αγιά Κιουρά) και έχει αποκτήσει τουριστική φυσιογνωμία, σε συνδυασμό με την εύκολη μεταφορά τουριστών λόγω του αεροδρομίου.

Αγιά Κιουρά

Σε παραθαλάσσια θέση στα βόρεια, βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Κιουράς ή Ματρώνας (18ος αι.), που αξίζει να επισκεφθείτε για τις ωραίες τηςαγιογραφίες, φτιαγμένες από πολιτικούς κρατούμενους της περιόδου της δικτατορίας 1967-74. Η Αγία Κιουρά έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Μπλεφούτις

Σε μικρή απόσταση από το Παρθένι, στην ανατολική πλευρά δημιουργήθηκε υποτυπώδης παραθεριστικός οικισμός, το Μπλεφούτι. Μικρός καταπράσινος οικισμός, με όμορφη θάλασσα και ταβερνάκια. Τόπος ιδανικός για ξεκούραση και ήρεμες διακοπές.

Ξηρόκαμπος

Στις ήσυχες και αξιόλογες παραλίες της περιοχής μπορεί ο επισκέπτης να κάνει ανενόχλητος το μπάνιο του. Στο νοτιότερο τμήμα του νησιού, 7 χλμ. από την Αγία Μαρίνα συναντά κανείς ένα μικρό παραθαλάσσιο οικισμό, μπροστά στον οποίο ανοίγεται ο κόλπος του Ξηρόκαμπου με τις μικρές νησίδες, τα Γλαρονήσια, να ασφαλίζουν την είσοδό του κι απέναντι, σε απόσταση ενός ναυτικού μιλίου, απλώνεται η Κάλυμνος.

Τα σπίτια του Ξηρόκαμπου βρίσκονται διάσπαρτα σε μια μικρή κοιλάδα, φυτεμένη με ελιές, κυπαρίσσια, αμυγδαλιές και πολλά λουλούδια. Στο βάθος το τοπίο γίνεται ανηφορικό και στην κορυφή του λόφου, σε ύψος 70μ., βρίσκεται το Παλιόκαστρο ή κάστρο των Λεπίδων, παλαιότερο από το Κάστρο του Παντελίου. Είναι χτισμένο πάνω στα ερείπια αρχαίας ακρόπολης, η οποία χρονολογείται από το 2.500 π.Χ. και άκμασε τον 4ο π.Χ. αιώνα. Σήμερα βρίσκονται ερείπια των τειχών της , αλλά και λείψανα μεγάλου παλαιοχριστιανικού ναού (βασιλικής). Ανάμεσα στα ερείπια στέκει γραφικό το εκκλησάκι της Παναγίας.

Κοντά στον οικισμό του Ξηρόκαμπου βρίσκεται το γραφικό εκκλησάκι της Παναγίας της Καβουράδαινας, που θεωρείται από τα ομορφότερα του νησιού. Είναι χτισμένο πάνω στα βράχια της ακτής, σε θέση όπου κατά την παράδοση, ένας ψαράς που έψαχνε για καβούρια, βρήκε μέσα σε σχισμή την εικόνα της Παναγίας. Στον Ξηρόκαμπο μπορείτε να βρείτε τουριστικά καταλύματα και κέντρα εστίασης καθώς και κέντρα διασκέδασης.

Στην αμμουδερή και καταγάλανη παραλία του Ξηρόκαμπου μπορείτε να απολαύσετε το κολύμπι σε πεντακάθαρα νερά. Στους τολμηρούς δίνεται η δυνατότητα ελεύθερης κατάδυσης ή και με φιάλες. Στην περιοχή λειτουργεί σχολή εκπαίδευσης αυτοδυτών. Ο κόλπος του Ξηρόκαμπου χρησιμοποιείται από επαγγελματίες και ερασιτέχνες αλιείς. Παρουσιάζει ικανή τουριστική κίνηση με αντίστοιχη υποδομή. Επίσης, υπάρχουν αρκετά εστιατόρια κατα μήκος της παραλίας.